در این مطلب
سالها انتظار، ترس از اخراج، بلاتکلیفی و فرسایش روانی، امروز به واقعیت زندگی هزاران مهاجر اهل افغانستان در پاکستان تبدیل شده است.
بسیاری از این افراد پس از فرار از تهدید، خشونت و سرکوب در افغانستان، اکنون در تبعیدی ناخواسته میان امید و ناامیدی گرفتار ماندهاند.
روند طولانی بررسی پروندههای اسکان مجدد و ویزاهای بشردوستانه، همراه با خطر بازداشت و اخراج، این انتظار را برای بسیاری به «مرگ خاموش» تبدیل کرده است؛ مرگی که هر روز، آرام و بیصدا، امید، امنیت و توان ادامه زندگی را از آنان میگیرد.
تبعیدی که پایان ندارد
پس از تشدید روند اخراج مهاجران اهل افغانستان از پاکستان، هزاران خانواده هر روز با ترس از بازداشت، اخراج اجباری و آیندهای نامعلوم زندگی میکنند.
بسیاری از این افراد، از جمله خبرنگاران، فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر، زنان و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی، به دلیل تهدیدهای جدی در افغانستان به پاکستان پناه آوردهاند و اکنون در انتظار بررسی پروندههای اسکان مجدد یا دریافت ویزای بشردوستانه از کشورهای ثالث هستند.
انتظاری که قرار بود چند ماه طول بکشد، برای بسیاری به ماهها و حتی سالها کشیده شده است. در این مدت، نداشتن حق کار، کاهش منابع مالی، دشواری دسترسی به خدمات درمانی و آموزشی و فشارهای شدید روانی، زندگی آنان را با بحرانهای متعدد روبهرو کرده است.
بلاتکلیفی و نبود چشماندازی روشن برای آینده، امید و انگیزه ادامه زندگی را کاهش داده و اضطراب، افسردگی و احساس ناامنی را به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره این مهاجران تبدیل کرده است.
توقف تمدید ویزا؛ بحرانی مضاعف
در کنار این مشکلات، نزدیک به یک سال است که روند تمدید ویزای اقامتی برای بخش بزرگی از مهاجران اهل افغانستان در پاکستان متوقف شده است.
هزاران شهروند افغانستان، با وجود مراجعههای مکرر به ادارههای مربوط، موفق به تمدید ویزای خود نشدهاند و بدون آنکه راهکار قانونی مؤثری برای حفظ وضعیت اقامت خود داشته باشند، در معرض غیرقانونی شناخته شدن، بازداشت و اخراج قرار گرفتهاند.
این وضعیت نهتنها امنیت حقوقی آنان را از میان برده، بلکه فشارهای روانی و اقتصادی را بر هزاران خانواده دوچندان کرده است.
سایه سنگین اخراج اجباری
نگرانی از بازداشت و بازگردانده شدن به افغانستان، امروز به بزرگترین دغدغه بسیاری از مهاجران اهل افغانستان در پاکستان تبدیل شده است.
بسیاری معتقدند که در صورت بازگشت، به دلیل فعالیتهای رسانهای، مدنی، حقوق بشری یا سیاسی، یا تعلق به گروههای آسیبپذیر، با خطر بازداشت، شکنجه یا حتی مرگ روبهرو خواهند شد.
این نگرانیها پس از تصمیم تازه دولت پاکستان ابعاد گستردهتری یافته است.
بر اساس دستور وزارت داخله پاکستان، از ۱۰ جولای ۲۰۲۶ روند تازه بازداشت و اخراج شهروندان افغانستان فاقد ویزای معتبر آغاز میشود.
این تصمیم در حالی اجرا خواهد شد که هزاران نفر همچنان در انتظار پاسخ پروندههای اسکان مجدد یا ویزاهای بشردوستانه کشورهای ثالث هستند و راه امنی برای خروج از پاکستان یا بازگشت به افغانستان ندارند.
برای بسیاری از این افراد، اجرای این تصمیم به معنای نزدیکتر شدن خطر بازگردانده شدن به کشوری است که برای حفظ جان خود از آن گریختهاند.
مسئولیت جامعه جهانی
در حالی که روند رسیدگی به پروندههای مهاجرتی در بسیاری از کشورها همچنان با کندی پیش میرود، مهاجران اهل افغانستان از دولتها، سازمانهای بینالمللی و نهادهای مدافع حقوق بشر میخواهند روند بررسی پروندههای آنان را تسریع کنند و برای حفاظت از افراد در معرض خطر، اقدامات فوری و مؤثر انجام دهند.
هر روز تأخیر در تصمیمگیری، تنها به معنای طولانیتر شدن یک روند اداری نیست؛ بلکه ادامه وضعیتی است که بسیاری از مهاجران از آن با عنوان «مرگ خاموش در تبعید» یاد میکنند؛ فرسایشی تدریجی که امید، سلامت روان و کرامت انسانی را هدف قرار داده است.
پاکستان؛ از پناهگاه موقت تا سرزمین بلاتکلیفی
پاکستان از اواخر سال ۲۰۲۳ روند اخراج گسترده مهاجران فاقد مدارک اهل افغانستان را آغاز کرد؛ روندی که در مراحل بعدی دامنه آن گسترش یافت و اکنون خبرنگاران، فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر، زنان و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی را نیز در بر گرفته است.
بسیاری از این افراد پس از بازگشت طالبان به قدرت، به دلیل فعالیتهای حرفهای، مدنی، رسانهای یا هویت قومی و مذهبی خود ناچار به ترک کشور شدند و پاکستان را بهعنوان محل موقت انتظار برای اسکان مجدد برگزیدند.
اما کندی روند بررسی پروندهها، توقف تمدید ویزا و تشدید سیاستهای اخراج، این کشور را برای بسیاری از آنان به مکانی ناامن و سرشار از اضطراب تبدیل کرده است.
بحران مهاجران اهل افغانستان در پاکستان دیگر صرفاً یک موضوع مهاجرتی نیست، بلکه به بحرانی انسانی و حقوق بشری تبدیل شده است. هزاران نفر که از تهدید و خشونت گریختهاند، اکنون میان خطر اخراج، بلاتکلیفی اداری و درهای بسته کشورهای مقصد گرفتار شدهاند.
اگر دولتهای پذیرنده، سازمانهای بینالمللی و نهادهای مسئول روند اسکان مجدد و حمایت از افراد در معرض خطر را تسریع نکنند، «مرگ خاموش در تبعید» همچنان ادامه خواهد یافت؛ مرگی که نه با گلوله، بلکه با فرسایش روانی، ترس دائمی، بیسرنوشتی و فراموششدن، هر روز قربانیان بیشتری خواهد گرفت.