محی‌الدین مهدی: ریشه‌های تاریخی افغان‌ها و زبان پشتو باید با معیارهای علمی بررسی شود

محی‌الدین مهدی، نویسنده و عضو پیشین پارلمان افغانستان، در یادداشتی به بررسی ریشه‌های تاریخی نام «افغان» و زبان پشتو پرداخته و تأکید کرده است که مطالعه پیشینه قومی و زبانی افغانستان باید بر مبنای اسناد تاریخی، یافته‌های زبان‌شناختی و پژوهش‌های علمی انجام شود، نه بر اساس برداشت‌ها و روایت‌های سیاسی یا قومی.

مهدی نوشته است که شماری از منابع کهن، از جمله آثار باستانی هند، سفرنامه‌های تاریخی و متون جغرافیایی، از اقوامی با نام‌های مشابه «افغان» و «پکت» در مناطق غرب هند، پیرامون رود سند و سرزمین‌های میان سند، قندهار و غزنی یاد کرده‌اند.

به گفته او، این شواهد نشان می‌دهد که نام «افغان» تنها به دوره‌های متأخر تاریخی محدود نیست و پیشینه‌ای کهن‌تر دارد.

او با اشاره به کتاب «بریهت سمحیتا» و سفرنامه «هیون‌تسانگ» تصریح کرده است که در این منابع نیز از اقوام و سرزمین‌هایی با نام‌های نزدیک به «افغان» یاد شده و محل استقرار آنان در نواحی میان رود سند، قندهار و غزنی توصیف شده است.

به باور مهدی، این گزارش‌ها از استمرار حضور این نام در منابع تاریخی طی دوره‌های مختلف حکایت دارد.

مهدی همچنین با استناد به «ریگ‌ودا» و نوشته‌های هرودت، به شباهت و پیوند تاریخی میان واژه‌های «پکت» و «پشتون» اشاره کرده و گفته است که شکل‌گیری جامعه پشتون نتیجه روندی طولانی از جابه‌جایی، آمیختگی و تعامل اقوام در شرق و غرب منطقه بوده است.

او تأکید کرده که این روند تاریخی بسیار پیچیده‌تر از روایت‌های ساده و تک‌بعدی درباره منشأ قومی پشتون‌ها است.

مهدی در بخش دیگری از یادداشت خود به زبان پشتو پرداخته و نوشته است که این زبان به خانواده زبان‌های هندواروپایی و شاخه هندوایرانی تعلق دارد و در طول تاریخ، در نتیجه ارتباط با اقوام و فرهنگ‌های مختلف، از عناصر زبانی ایرانی و هندی تأثیر پذیرفته و به تدریج به ساختار کنونی خود رسیده است.

او در پایان خاطرنشان کرده است که پرداختن به موضوع ریشه‌های قومی و زبانی افغانستان نیازمند رویکردی علمی، بی‌طرفانه و مبتنی بر اسناد معتبر تاریخی و زبان‌شناختی است و نباید این مباحث تحت تأثیر گرایش‌های سیاسی، قومی یا ایدئولوژیک قرار گیرد.